Việc Quốc hội thông qua Luật Tòa án chuyên biệt đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong cải cách tư pháp Việt Nam, khi lần đầu tiên mô hình tòa thương mại quốc tế chính thức được thiết lập trong nước với bộ quy tắc tố tụng riêng, tiệm cận chuẩn mực quốc tế và thông luật.
Bài viết của nhóm tác giả ADR Vietnam Chambers phân tích những đổi mới mang tính nền tảng trong tố tụng tại Tòa án chuyên biệt, nổi bật gồm:
- Quy trình xuất trình chứng cứ minh bạch
Tòa án chuyên biệt không thu thập chứng cứ thay cho các bên. Mọi tài liệu nộp cho Tòa phải được đồng thời cung cấp cho bên còn lại, nếu không sẽ không được xem xét. Cơ chế này hạn chế việc che giấu chứng cứ, tăng tính minh bạch và giúp Thẩm phán tập trung vào vấn đề cốt lõi của tranh chấp.
- Chứng cứ chuyên gia
Pháp luật lần đầu tiên ghi nhận chính thức quyền sử dụng ý kiến chuyên gia trong tố tụng tại tòa án Việt Nam. Các bên có thể sử dụng chuyên gia pháp lý, tài chính, kỹ thuật… để làm rõ các vấn đề chuyên môn phức tạp, đặc biệt trong tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc áp dụng luật nước ngoài.
- Thẩm vấn chéo
Thủ tục thẩm vấn chéo cho phép luật sư trực tiếp thẩm vấn nhân chứng và chuyên gia của bên đối phương tại phiên tòa. Cơ chế này giúp kiểm tra độ tin cậy của lời khai, làm rõ mâu thuẫn và hỗ trợ Thẩm phán đánh giá giá trị chứng cứ một cách thực chất.
- Phiên họp quản lý vụ việc
Ngay sau khi thụ lý, Thẩm phán tổ chức phiên họp quản lý vụ việc để cùng các bên thống nhất lịch trình, cách thức trao đổi chứng cứ và kế hoạch giải quyết tranh chấp. Thủ tục này giúp rút ngắn thời gian giải quyết và tăng tính dự liệu cho các bên.
- Phán quyết tức thời
Trong những vụ việc có kết quả rõ ràng, Thẩm phán có thể ra phán quyết mà không cần mở phiên xét xử. Cơ chế này giúp kết thúc nhanh các vụ kiện không có căn cứ vững chắc, tiết kiệm thời gian và chi phí tố tụng.
- Phán quyết mặc định
Đối với trường hợp bị đơn đã được triệu tập hợp lệ nhưng cố tình không tham gia tố tụng, Tòa có thể xét xử vắng mặt và ra phán quyết mặc định, qua đó ngăn chặn việc kéo dài vụ việc không thiện chí và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nguyên đơn.
- Áp dụng và phát triển án lệ
Tòa án chuyên biệt được phép áp dụng án lệ và phát triển hệ thống án lệ riêng. Đây là bước chuyển quan trọng trong hoạt động xét xử, đòi hỏi Thẩm phán và luật sư Việt Nam làm quen với việc nghiên cứu và vận dụng án lệ theo thông lệ quốc tế.
Với những đổi mới này, Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế là một minh chứng của quá trình cải cách tư pháp, đồng thời mở ra cơ hội mới cho luật sư, nhà đầu tư và lĩnh vực tranh tụng quốc tế tại Việt Nam.
Xem bài viết tại đây.
