RECAP HỘI THẢO LUẬT XÂY DỰNG NĂM 2025 – NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý TRONG HỢP ĐỒNG XÂY DỰNG & QUẢN TRỊ RỦI RO PHÁP LÝ

TRANG CHỦ / TIN TỨC / RECAP HỘI THẢO LUẬT XÂY DỰNG NĂM 2025 – NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý TRONG HỢP ĐỒNG XÂY DỰNG & QUẢN TRỊ RỦI RO PHÁP LÝ

Vào ngày 17/01/2026, Hội thảo “Luật Xây dựng năm 2025: Những điểm cần lưu ý trong Hợp đồng xây dựng và Quản trị rủi ro pháp lý” đã diễn ra thành công rực rỡ tại TP. Hồ Chí Minh. Sự kiện thu hút hơn 300 đại biểu tham dự trực tiếp, là nơi quy tụ của các nhà hoạch định chính sách, luật sư, trọng tài viên và các tập đoàn xây dựng hàng đầu.

Hội thảo được phối hợp tổ chức bởi ba đơn vị uy tín: Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) và Trường Đại học Bách khoa – ĐHQG TP.HCM.

Hội thảo bao gồm 02 phiên thảo luận:

Phiên 01: Quản lý chi phí và thay đổi trong hợp đồng xây dựng
Phiên 02: Ngăn ngừa và Giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực xây dựng – Bồi thường thiệt hại định trước và Các cơ chế giải quyết tranh chấp

Phiên thảo luận 02 do Trọng tài viên, Luật sư Nguyễn Mạnh Dũng – Giám đốc Công ty TNHH Phòng ADR Việt Nam, Phó Viện trưởng Viện VIART (thuộc VIAC) điều phối với sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành:

Ông Nguyễn Bắc Thủy (Trưởng phòng Kinh tế và Hợp đồng Xây dựng, Cục Kinh tế – Quản lý Đầu tư Xây dựng, Bộ Xây dựng, Trọng tài viên VIAC),
TS.LS. Nguyễn Trung Nam (Luật sư sáng lập và điều hành Công ty Luật EP Legal, Phó Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC, Trọng tài viên VIAC) và
LS. Tống Thị Thu Thảo (Ủy viên Ban Kiểm tra – Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN), Trưởng phòng Pháp lý – Quản lý Hợp đồng, Công ty xây dựng Ricon).

Phiên thảo luận đã đi sâu vào các nội dung chính, tập trung vào những thay đổi mang tính cách mạng của Luật Xây dựng 2025:

1. Chấm dứt tranh cãi về việc áp dụng Bộ luật dân sự hay Luật thương mại khi luật xây dựng không có quy định và Liquidated Damages (LD) trong tranh chấp lĩnh vực xây dựng tại Việt Nam

Chính thức luật hóa LD: Trước đây, trong tranh chấp xây dựng, cơ chế "Bồi thường thiệt hại định trước" thường bị nhầm lẫn hoặc bị bác bỏ do xung đột giữa Bộ luật Dân sự (yêu cầu chứng minh thiệt hại thực tế) và Luật Thương mại (khống chế mức phạt 8%). Tuy nhiên, Điều 86 của Luật Xây dựng 2025 (có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2026) cho phép các bên thỏa thuận trước một mức thiệt hại theo ngày hoặc theo tỷ lệ phần trăm. Điều này không chỉ giúp xử lý các vấn đề thực tế phát sinh mà còn giúp hài hòa lợi ích khi có sự kết hợp giữa nhà thầu nước ngoài và chủ đầu tư trong nước, vốn đã rất quen thuộc với thông lệ quốc tế này.
Giá trị thực tiễn: việc cập nhật LD giúp các bên thoát khỏi gánh nặng chứng minh thiệt hại – một "điểm mù" thường xuyên dẫn đến bế tắc trong các vụ tranh chấp xây dựng kéo dài nhiều năm. Giờ đây, LD đóng vai trò là công cụ quản trị rủi ro minh bạch, giúp nhà thầu và chủ đầu tư tiên lượng chính xác nghĩa vụ tài chính khi có chậm trễ hoặc vi phạm. Ngoài ra, việc luật hóa LD giúp doanh nghiệp xây dựng tự tin hơn trong việc đàm phán các hợp đồng theo mẫu quốc tế (như FIDIC), đảm bảo tính đồng nhất giữa pháp luật nội địa và thông lệ quốc tế.

2. Vai trò của Dispute Board (Ban xử lý tranh chấp) - mô hình xử lý tranh chấp theo thông lệ quốc tế

Phiên thảo luận cũng dành thời gian đáng kể để thảo luận về sự phát triển của mô hình Dispute Board (DAB/DAAB) tại Việt Nam theo Điều 86.5.a của Luật xây dựng 2025 (mô hình xử lý tranh chấp theo thông lệ quốc tế):

Cơ chế phòng ngừa chủ động: Thay vì đợi mâu thuẫn bùng phát thành kiện tụng tại Trọng tài hoặc Tòa án, Dispute Board cho phép các chuyên gia theo sát dự án từ giai đoạn đầu. Điều này giúp giải quyết các "vướng mắc kỹ thuật" ngay khi chúng mới phát sinh, tránh tình trạng đình trệ thi công.
Xu hướng tất yếu: với sự hỗ trợ từ hành lang pháp lý mới, mô hình Dispute Board không còn là "đặc sản" của các dự án vốn ODA mà đang lan tỏa mạnh mẽ sang các dự án tư nhân lớn. Đây là giải pháp tối ưu để bảo vệ tiến độ dự án và duy trì mối quan hệ hợp tác giữa các bên.

3. Thực trạng và sự phát triển của ADR trong ngành Xây dựng

Để khép lại bài recap, dưới đây là những thông tin thực tế về xu hướng giải quyết tranh chấp được các chuyên gia chia sẻ:

Dòng chảy tranh chấp tại VIAC: Theo báo cáo thường niên năm 2024, VIAC đã tiếp nhận thêm 478 vụ tranh chấp và nhóm tranh chấp xây dựng chiếm tỷ lệ cao thứ hai với 22% (chỉ sau lĩnh vực mua bán hàng hóa 25%). Xem báo cáo thường niên năm 2024 của VIAC tại đây: https://www.viac.vn/images/Resources/Annual-Reports/2024/VIAC_Bao-cao-thuong-nien-(2024)---VI.pdf. Số liệu sơ kết tranh chấp năm 2025 đã vượt qua con số 530 vụ tranh chấp mới và tranh chấp xây dựng vẫn chiếm tỷ lệ cao thứ hai trên tổng số các tranh chấp được thụ lý mới.
Trong năm 2025 vừa qua, Trọng tài viên Nguyễn Mạnh Dũng, Giám đốc của ADR Vietnam Chambers đã xét xử 07 vụ tranh chấp liên quan đến lĩnh vực xây dựng trên tổng số 22 vụ việc (chiếm gần 1/3 tổng lượng việc) trong đó có 2 vụ đảm nhiệm cương vị là chủ tịch HĐTT với giá trị tranh chấp nhỏ nhất là khoảng 15 tỷ đến lớn nhất là gần 100 tỷ VNĐ. Và một trong số những vướng mắc thường gặp phải là việc xác định lãi suất chậm thanh toán căn cứ vào mức lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường của ít nhất 03 (ba) ngân hàng thương mại (Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam, Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam, Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam,...) theo hướng dẫn tại Điều 11 của Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP của Tòa án nhân dân tối cao áp dụng điều 306 của Luật thương mại 2005.
Là trọng tài viên Việt nam được đào tạo chuyên biệt về ADR tại trường Luật Queen Mary, một trong số các trường luật hàng đầu ở Anh và đã có kinh nghiệm 4 năm là thành viên Việt nam đầu tiên tại Tòa trọng tài quốc tế ICC, nơi giải quyết các tranh chấp xây dựng cơ sở hạ tầng trị giá hàng triệu đô la Mỹ, trọng tài viên Nguyễn Mạnh Dũng luôn ủng hộ VIAC và Hội pháp luật xây dựng Việt nam không chỉ trong việc thúc đẩy sự phát triển của Hòa giải thương mại (nơi ông từng đảm nhiệm cương vị phó giám đốc Trung tâm hòa giải VMC) mà cả Ban phân xử tranh chấp trong lĩnh vực tranh chấp xây dựng.

Sự kiện là diễn đàn tập trung phân tích chuyên sâu các thay đổi trọng yếu của Luật Xây dựng 2025, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc thực tế trong quá trình ký kết và vận hành hợp đồng. Thông qua việc nhận diện rủi ro pháp lý, hội thảo giúp các bên liên quan củng cố tư duy quản trị và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong hoạt động đầu tư xây dựng tại Việt Nam.